اهداف :

- كمك به رشد سازگاري فردي و اجتماعي دانش آموزان و ارتقا سطح سلامت روان مدرسه

- تقويت توانمنديهاي فردی ، اجتماعي و ارتباطي دانش آموزان

-تقويت حس مسئوليت پذيري و ترويج فرهنگ مشاركت‌پذيري و مشاركت جويي دربين دانش‌آموزان براي حفظ وارتقاي سلامت ر وان خود فرد وسايردانش آموزان

- مهيا ساختن زمينه براي تصميم گيري و تصميم سازي سالم و بهره بردن از هنجارهاي گروهي درگروه همسال جهت پيشگيري از بروز رفتارهاي پرخطر در دانش آموزان

- كاهش موانع دروني وبروني در تحقق رشد همه جانبه (شناختي،عاطفي،رواني واجتماعي )دانش آموزان

- ترويج فرهنگ راهنمايي ومشاوره در ميان دانش آموزان وجامعه

- تسهيل دسترسی دانش آموزان به خدمات مشاوره ای درمدرسه و شناسایی و ارجاع به موقع دانش آموزان در معرض خطر

- تقويت تشكل‌هاي همسال جهت پیشگیری و كنترل رفتارهاي پرخطر و حفظ وارتقای سلامت روان

- تقويت و پيوستگي و تداوم ارائه خدمات مشاوره ای با استفاده از نيروی پوياي گروههاي همسال

- استفاده از ظرفيت همسالان در انتقال آموزش هاي تحصيلي- شغلي و بهداشت روان

 

-فراهم آوردن زمینه مشارکت عملی و تقویت روحیه مشارکت جویی دانش آموزان

-استفاده از توانمندي دانش آموزان در پرورش خویش و سایر همتایان

-تقویت و پرورش مسئولیت پذیري، حمایت اجتماعی، تصمیم گیري و کمک به رشد مهارت هاي فردي و اجتماعی در دانش آموزان

-تقویت نگرش انسانی، اسلامی و احساس مسئولیت نسبت به سرنوشت دیگران به خصوص هم شاگردي ها

-تقویت و گسترش همدلی و درك متقابل میان دانش آموزان و والدین

-آشنایی دانش آموزان با خدمات مشاوره اي و وظایف مشاوران و مربیان

-آشنایی دانش آموزان با برخی مفاهیم و موضوعات سلامت روان

-کمک به ایجاد نگرش مثبت در استفاده از خدمات مشاوره اي و مراجعه به مشاور

-امکان استفاده از دانش آموزان در ایجاد فضاي روانی- اجتماعی مطلوب در مدرسه و خانواده، کمک به ارجاع دانش آموزان به منابع کمک رسان از جمله مشاوران، مراکز و هسته هاي مشاوره با تمرکز بر پیشگیري

ارتقاء سطح بهداشت­روان در بین دانش آموزان

پیشگیری از آسیب­های روانی- اجتماعی

مداخله بموقع در مواقع بحرانی و مشکل­زا (مداخله در بحران)

حضور بموقع مشاور و یا مددکار در مواقع سخت و آسیب­زا

شناسایی افراد مسأله­دار و آسیب­دیده

شروع بموقع درمان

پیشگیری از افت تحصیلی

تعريف هميار مشاور:

 

 دانش آموزي است كه متناسب با ضوابط از بين دانش آموزان يك آموزشگاه (يا كلاس) انتخاب شده و پس از گذراندن دوره آموزشي مربوط زير نظر مشاوران متخصص، با مشاور مدرسه همكاري نموده و براساس شرح وظايف به ارائه خدمات راهنمايي به همسالان خود مي‌پردازد.

 

خصوصیات فرد همیار مشاور:

دارا بودن نمرات تحصیلی قابل قبول (بالای ۱۵)

دارا بودن سلامت عمومی(جسمی و روانشناختی)

دارا بودن ویژگیهای شخصیتی مناسب و انگیزه­های کافی برای کار گروهی

دارا بودن ویژگیهای اخلاقی مناسب

دارا بودن ویژگی رهبری گروه

عدم شهرت به امور سیاسی و هیجان طلبی نامناسب

مورد تایید بودن از طرف دانش آموزان

دارا بودن اطلاعات عمومی نسبی در مورد سلامت روانی

داشتن  دید حمایتی و مددکارانه نسبت به بقیه دانش آموزان

ويژگي‌ها و شرايط لازم براي انتخاب همياران:

 

1-برخورداري از سلامت روان

2--توانايي در برقراري ارتباط مؤثر با همسالان خود

3-مقبوليت نسبي در بين دانش‌آموزان

4-علاقه مندي به انجام امور داوطلبانه و فعاليت‌هاي ياري رساني به همسالان خود

5-عملكرد يا موفقيت تحصيلي در حد متوسط به بالا

6-رضايت والدين مبني بر موافقت فعاليت دانش‌آموز هميار در اين برنامه

 وظایف همیارمشاور

-کمک به رشد مهارت هاي فردي و اجتماعی دانش آموزان

-یاري رسانی به همسالان خود در زمینه هاي روانی، تحصیلی و شغلی

-ارجاع دانش آموزان نیازمند خدمات راهنمایی و مشاوره به مشاور مدرسه

-همکاري با مشاور مدرسه در اجراي برنامه هاي برنامه بهداشت روان

 

1- برقراری ارتباط صمیمانه با دانش آموزان ، کمک وتسهیل ارتباط دانش آموزان با مشاور(با رعایت اصول مشاوره ای)

2- همکاری نزدیک با مشاور در برگزاری جلسات راهنمایی و مشاوره گروهی

3- کمک به مشاور در زمینه پیشگیری از بروز مشکلات دانش آموزان

4- ارائه پیشنهادات عملی به مشاور در زمینه پیشگیری از بروز مشکلات دانش آموزان

5- ارائه و کمک آموزشی در زمینه تحصیلی و شیوه مطالعه به دانش آموزان با نظر مشاور

6- کمک به مشاور در اجرای راهبردهای عملی در زمینه کاهش تعارضات درون مدرسه ای.

7- همکاری و هماهنگی با مسئولان آموزشگاه در جهت تسهیل در ارائه خدمات مشاوره و بهداشت.

8- شرکت در جلسات توجیهی، هماهنگی و آموزشی مربوط به همیار مشاوران

 شرکت در برنامه­های آموزشی طرح

انتقال برنامه­ها، جزوات و بروشورها به دانش آموزان

شناسایی اختلالات و مشکلات روانشناختی و افت تحصیلی

ارزیابی کیفی مشکلات سلامت روانی و عوامل وابسته در افراد تحت پوشش

ارجاع موارد مشکل به واحد مشاوره

آموزش و راهنمایی اولیه دانش آموزان در مورد افت تحصیلی

آموزش و یاری­رسانی در زمینه مسائل ارتباطی هم اطاقی ها

آموزش و یاری رسانی در زمینه مسائل تحصیلی و برنامه ریزی درسی بویژه در ایام امتحانات

آموزش و یاری رسانی در زمینه مهارت حل مساله

آموزش و یاری رسانی در زمینه مدیریت استرس

مراجعه به دانش آموزان تحت پوشش و حفظ ارتباط با آنها به عنوان منبع حمایتی مستقیم

پر کردن فرمهای فعالیتی، ارجاعی و آماری و ارائه آن به پشتیبان ها

تهیه گزارش­های ماهانه، پایان ترم و سالانه از فعالیت­های خود

وسایر مسئولیت­هایی که متناسب با شرایط خوابگاه از سوی پشتیبان­ها ارائه می­گردد.

 پس از گزینش و مصاحبه به منتخبین همیاران مشاور آموزش و خدمات زیر ارائه داده می­شود:

   * آشنایی با سلامت­روان

   * شیوه­های مداخله در بحران (ویژه خوابگاه) در دانش آموزان مدارس شبانه روزی

   * آموزش شیوه­های ارتباط موثر در خوابگاه در دانش آموزان مدارس شبانه روزی

 * آموزش کنترل هیجانات

 * آموزش ارتقاء سلامت­روان

 * شناسایی مواد افیونی – توهم زا و ...

وظايف  مشاور در اجراي برنامه مشاوره همتايان:

- معرفي برنامه به دانش‌آموزان

- نظارت بر نحوه انتخاب همياران و برگزاري كارگاه آموزشي براي آنان

- نظارت بر برگزاري جلسه آشنايي با برنامه مشاور همتايان براي والدين هميار

- برگزاري جلسه توجيهي براي دبيران وكاركنان مدرسه به منظور آشنايي با اهداف و روش اجراي برنامه

- نظارت بر فعاليت همياران در سطح مدرسه و كانون ها و  تشويق همياران فعال

- تكميل فرم‌هاي ارزشيابي از برنامه و ارسال گزارش نهايي به منطقه

آموزش همیاران مشاور:

عناوینی كه مشاور مدرسه در قالب دوره‌هاي آموزشي و جلسات مداوم در طول سال تحصيلي به همیاران آموزش می دهد، عبارتند از:

-آشنايي با وي‍ژگي ها  و اهداف برنامه هميار مشاور

-آشنايي با شرح وظايف و خصوصيات همياران مشاور

-آشنايي با مفاهيم بهداشت روان، راهنمايي و مشاوره

-آموزش مهارتهاي رهبري گروه، مهارت هاي ارتباطي ، الگودهي و شكل دهي رفتارهاي سالم

-آموزش ارتباط با دانش آموزان آسيب پذير وداراي مشكلات سلامت رواني

-آموزش آداب و مهارت هاي زندگي

-آموزش در زمينه موضوعات مختلف بهداشت روان نظير پيشگيري و ارتقاء مشاوره هاي تحصيلي، مداخلات اوليه

-آموزش درزمينه رازداري واصل محرمانگي اطلاعات

-ارائه دستورالعمل هاي اجرايي و وظايف همياران در هفته بهداشت روان

 

روش انتخاب همياران مشاور:

  هميار مشاوران از بين دانش‌آموزان  به شرح زير انتخاب مي شوند:

1- معرفي برنامه هميار مشاور در مراسم صبحگاه مدرسه و تهيه تراكت، بروشور و اطلاع رساني درباره آن و اعلام فراخوان عمومي براي ثبت نام از داوطلبان

2-  نصب پوستر فراخوان در مدارس مجري

3- تكميل فرم ثبت نامه توسط داوطلبان

4-  بررسي شرايط داوطلبان توسط مشاور مدرسه و انتخاب همياران

5-  شركت همياران در كارگاه آموزشي و دريافت كارت هميار

 

نقش همياران:

1- كمك به رشد مهارت‌هاي فردي و اجتماعي دانش‌آموزان

2- ياري رساني به همسالان خود در زمينه هاي  بهداشت روان ،تحصيلي و شغلي

3-  ارجاع دانش‌آموزان نيازمند خدمات بهداشت روان ، راهنمايي و مشاوره به مشاور مدرسه

4-   همكاري با مشاور مدرسه در اجراي برنامه هاي بهداشت روان

همیار مشاور چه کمکی می تواند به دانش آموزان بکند؟

1- کمک به سازگاری با محیط مدرسه و دوستان

2- کمک به دانش آموزان برای کسب مهارتهای تحصیلی، برنامه ریزی، ارائه و دریافت اطلاعات

3- یاری به دانش اموزان تازه وارد برای انطباق با محیط مدرسه

5- کمک به شناخت و دانش آموزانی که نیاز به خدمات مشاوره ای دارند.

(- ظاهری اشفته دارند، تکالیف مدرسه را انجام نمی دهند، اغلب گرفته و غمگین هستند، زود از کوره در می روند و با دیگرا با عصبانیت و پرخاش برخورد می کنند، احساس نا امیدی می کنند، در کلاس به درس بی توجه اند، افکار خودکشی دارند، با افراد شرور رفت و آمد می کنند، و...).

خصوصیات همیار مشاوران

1- رازدار بودن: حفظ اسرار دیگران

2- خویشتن پذیری: یعنی آگاهی و پذیرش ویژگیها و خصایص خود،همانگونه که در فرد وجود دارد(ممکن است در دیگرا باشد یا نباشد)

3- عزت نفس: به معنی خود ارزشمندی یا تأیید و میزان ارزشی است که شخص برای خود قائل است(حد معقولی از عزت نفس برای زندگی اجتماعی مثبت ضروری است)

4- داشتن احساسات مثبت

5- ثبات عاطفی( دمدمی مزاج نبودن)

6- مسئولیت پذیری:(موظف دانستن خود به انجام امور محول شده و پذیرش مسئولیت رفتار خویش است).

7- جرأت ورزی: به معنی توانایی ابراز خود و نیازهای خود بدون تجاوز به حقوق دیگران

8- توانایی اجتماعی: به معنی توانایی و استعداد شخص در همکاری با دیگران و نیز مشارکت در فعالیتهای اجتماعی است.

9- انضباط و کنترل شخصی:به این معنی که شخص بتواند رفتارش را با هدف یا هدفهای خود منطبق سازد.

10- داشتن ظاهری مرتب و آراسته

چه کنیم که همیار مشاور خوبی باشیم؟

1- رازداری و عدم افشا نمودن موضوعات و مشکلات دیگران

2-احترام متقابل و جلب اعتماد

3- برقراری رابطه یاورانه( صداقت، همدلی،توجه مثبت نامشروط)

4- حمایت، توجه و دوستی

5- درک کردن و خوب فهمیدن

6- پذیرش محدودیتهای مسئولیت خویش( در صورت لزوم ارجاع به مشاوران و منابع موجود)

7- استفاده از مهارتهای ارتباطی: مذاکره(بحث و گفتگو)،امتناع(توان نه گفتن)، گوش دادن فعال، غلبه بر خجالت

8- تسلط بر مهارتهای زندگی

همیار مشاور نبایستی

1- موضوعاتی را که بچه ها با او درمیان گذاشته اند بدون رضایت آنان با کسی در میان بگذارد( مگر در مواردی که خطری غیر قابل جبران مانند خودکشی و مرگ، فرد یا شخص دیگری را تهدید کند.)

2- نصیحت و اندرز دهد.

3- پرسشهای بازجویانه و مقاومت برانگیز کند(به گونه ای که فرد احساس راحتی نکند.)

4- قضاوت کند.

5- سرزنش و تحقیر کند.

6- نسبت به موضوعاتی که دیگران با او در میان می گذارند بی تفاوت باشد.

7- با اجبار و تهدید دیگران را برای استفاده از خدمات مشاوره، به مشاور ارجاع دهد( اما می تواند آنان را به استفاده از خدمات مشاوره تشویق و ترغیب نماید.)

 

 

 

اصول اجرایی طرح«همیاران مشاوران»

الف) مشاور آموزشگاه( مجری طرح در آموزشگاه)

این طرح همانند سایر فعالیت ها زیر نظر مدیر آموزشگاه اجرا می گردد.در مدارسی که بیش از یک مشاور حضور دارد، یک نفر از مشاوران با رشته مشاوره یا روان شناسی که دارای تجربه و فعالیتهای مشاوره ای ، میزان مقبولیت و محبوبیت در بین دانش آموزان می باشد.

ب) تعداد همیار مشاوران آموزشگاه

در هر واحد آموزشی به ازای هر کلاس یک همیار مشاور انتخاب می شود.

ج) انتحاب و نحوه گزینش

پس از شناخت نسبی مشاور از دانش آموزان( پس از شروع سال تحصیلی)دانش آموزانی که از نظر ویژگی های روانی- اجتماعی شرایط مطلوب تری نسبت به سایر دانش آموزان داشته باشند توسط مشاور انتخاب و پس از گذراندن دوره آموزشی مربوط متناسب با سرفصلهای پیش بینی شده در طرح،به عنوان همیار مشاور فعالیت خود را آغاز نمایند.(از آنجا که امکان جا به جایی، انصراف و یا انتقال برای دانش آموزان وجود دارد، پیشنهاد می شود برای هر کلاس دو نفر به عنوان «همیار مشاور»انتخاب شود).

د) آموزش

به منظور آماده سازی همیار مشاوران و مشاوران مجری طرح برای فعالیت در امور راهنمایی و مشاوره یک دوره آموزشی در نظر گرفته شده است.

ح) نقش کارشناسی مشاوره و هسته های مشاوره

به منظور حسن اجرای طرح، کارشناسی مشاوره و هسته های مشاوره ضمن تمهید مقدمات لازم بر کلیه مراحل طرح نظارت دقیق را اعمل می نمایند.

و) سرفصل های آموزشی

به منظور وحدت رویه سرفصلهای زیر مورد تاکید است:

1- اصول اخلاقی و علمی در راهنمایی و مشاوره( رازداری، همدلی، و....)

2- شیوه های ارتباطی مؤثر و اثر بخش

3- حرمت و اعتماد به نفس و نقش آن در سلامت روان

4- شیوه های حل مساله ، تفکر منطقی، تصمیم گیری

5- نحوه تشخیص و بررسی مشکلات و نقش مشاوران(تأکید بر نقش همدلی، پرهیز از نصیحت و افراط و تفریط، تأکید بر نقش الگویی و غیر مستقیم).

6- توجه به ویژگیهای دوره نوجوانی و جوانی                7   - استفاده از آیات قرآن و احادیث در خصوص توبه و بخشش خداوند نسبت به تقصیرات و گناهان و قرب و منزلت توبه کاران.

سوگند نامه

«هر انسانی در نوع خود کامل، یکتا و منحصر به فرد است و دنیا نیز پدیده ای زیباست»

من........به عنوان همیار مشاور، قرار گرفتن در این جایگاه را توفیق الهی دانسته و با اعتقاد به یگانگی خداوند و الهام از پیام وحی، در محضر کتاب آسمانی سوگند یاد می کنم که:

- با ایمان راسخ به رشد و شکوفایی قابلیت های فطری انسان، هنگام کمک و حمایت همتایان، موازین اخلاقی را رعایت نمایم.

- صرفنظر از مرام، مسلک، رنگ، نژادوطبقه اجتماعی-اقتصادی افراد، در کمک به آنان در چاچوب وظیفه انسانی و همیاری بکوشم.

-خود را ملزم به رعایت اصل «رازداری» و محرمانه دانستن اطلاعاتی که دیگران به دلیل اعتمادشان با من به عنوان همیار مشاور در میان می گذارند، بدانم.

-در شناسایی و ارجاع افراد نیازمند خدمات مشاوره ای، دقت کافی نموده و رعایت حرمت و آبروی افراد را بنمایم و مصالح فرد و کمک به او را سر لوحه ی کار خود قرار دهم.

-کمک از مشاوران متخصص و ارجاع به آنان را به عنوان وظیفه اصلی خویش بدانم.

- در توجه و احترام به دیگران و تقویت تصمیمات منطقی و درست آنان با کمک و حمایت مشاوران، تلاش و کوشش نمایم

.

مشاوره همتایان در دبیرستان

به سه دلیل وارد دبیرستان گردید:

نخست دانش آموزان دبیرستانی بیش تر ترجیح می دهند با همتایان خود مشورت کنند.از این رو، به نظر می رسد دانش آموزان در مطرح کردن مشکلات خود با مشاوران و مدیران مدرسه دچار تردید و نگرانی باشند.

دوم، مشاوره همتایان هم برای مراجعان و هم برای مشاوران همتا در افزایش رشد شخصی، موثر شناخته شده است.

سوم، نتایج نشان می دهد که مشاوره همتایان روشی اثربخش برای سازمان و استفاده از قابلیت های دانش آموزان دبیرستانی در یاری رسانی به یکدیگر دارد.

برنامه مشاوره همتایان مختص به یک گروه خاص نیستند و همه یانسانها در هر سن و محدودیتی می توانند به یکدیگر کمک نمایند.بنابراین افراد با برخورداری از حمایت همتایان (در مدرسه، محیط شغلی و اجتماعی) بهتر می توانند زمینه رشد و شکوفا شدن استعدادهای خدادی خویش را فراهم نمایند.به عبارتی به جای رقابت های ناسالم و خصومت برانگیز، می توان محیطی مملو از حمایت و توجه به ویژگی های انسانی برای تغییر مطلوب خود و اجتماعی که در آن زندگی ، تحصیل و کار می کنیم، بسازیم.

مورینومی گوید:« مردم در گروه متولد مشوند، در گروه زندگی می کنند، در گروه کار می کنند، در گروه بیمار می شوند،پس چرا در گروه درمان نشوند»