«برای من هیچ چیز با ارزشتر از تجربه نیست.
محک و معیار درستی هر چیز برای من، تجربه شخصی
خود من است. نه ایدههای کسان دیگر و نه حتی
هیچیک از ایدههای خودم، معتبرتر از تجربیاتم نیستند.
این تجربیات است که باید بارها و بارها به آن رجوع کنم
تا به تقریب نزدیکتری از حقیقت دست یابم.
تنها به این ترتیب است که آن حقیقت جزئی از وجودم میشود.»
کــارل راجــرز
اسلدر مورد ماهیت انسان و خوب یا بد بودن او دیدگاه کلیتری را ارائه میدهد و یکسویگی برخی مکاتب انسانی را ندارد. در این دیدگاه انسان دارای قدرت اراده و تواناییهایی است. و برخلاف روانکاوی وجود اراده و آزادی انسان را نفی نمیکند و او را تابع عوامل جبری یا محدودیتهای اجتماعی نمیداند و هچون رفتار گرایان او را تحت کنترل عادات خویش نمیداند. با این حال او کاملا مستقل از عوامل دیگر عمل نمیکند که بتواند همچون نظر انسان گرایان در ارضای نیازهایش مستقل و خود مختار عمل کند. هر یک از دیدگاههای روانشناختی در مورد ماهیت انسان گاه به برخی مفاهیم اسلام و نظریات او در این مورد نزدیک و گاه از آن دور میشوند. به هر حال هر یک از آنها نظریات انسانی هستند که توسط خود انسان در مورد ماهیت انسان مطرح شدهاند. چنین نظریاتی مسلما نیاز به تجدد نظر و تکامل خواهند داشت.
روانشناسی شخصیت سالم یکی از مقولات بنیادین در اندیشه معاصر است. امروزه بسیاری از فیلسوفان، جامعه شناسان و روانشناسان رویکرد کارکردگرایانه به دین دارند؛ یعنی به جای بحث عقلانی از دین (رویکرد واقعگرایانه) یا علاوه بر بحث عقلانی از دین، از آثار و نتایج التزام نظری و عملی به دین در حوزه نیازهای روانی و نیازهای اجتماعی بحث میکنند. در نوشتار حاضر، پس از معناشناسی «شخصیت» در روانشناسی، به مؤلفههای «شخصیت سالم» در گفتمان قرآن پرداخته شده است. تأمل در آرا و نظریات روانشناسان، نشان از آن دارد که روانشناسان در معرفی «شخصیت سالم» نظر واحدی ندارند و از آنجا که تأثیر مبانی فلسفی در حوزه روانشناسی حقیقتی انکارناپذیر است و مکاتب مختلف روانشناسی، در بستر معرفتشناسی و انسان شناختی رشد یافتهاند، تأثیر دیدگاههای معرفتشناختی مکاتب مختلف در معرفی «شخصیت سالم» قابل ملاحظه است. از سویی دیگر، در نگاه برخی روانشناسان، ویژگی شخصیت سالم تحت تأثیر متغیرهایی چون عوامل فرهنگی و تربیتی، شرایط اجتماعی و اقتصادی و عوامل روانشناختی قرار دارد. در حالی که قرآن به تمام ابعاد و شئون وجودی انسان توجه نموده و او را موجودی دو بعدی «روحانی ـ جسمانی» معرفی نموده است. نوشتار حاضر روانشناسی شخصیت سالم را با توجه به سه ضلع وجود آدمی یعنی:
1. گرایش و گروش، 2. بینش و نگرش، و 3. روش و منش بر اساس آموزههای قرآن کریم ترسیم نموده است.
نیز به این نکته تأکید نموده که همان گونه که جسم سالم در حوزه پزشکی از ویژگیهایی برخوردار است که در سراسر گیتی سالم به شمار میرود، شخصیت سالم از منظر قرآن نیز برای همه انسانها و در همه مکانهای جغرافیایی، ویژگیهای یکسانی دارد؛ اگر چه فرهنگ و باورهای آنان، داوری دیگری داشته باشد. این ویژگیها تابع متغیرهای مختلف نمیباشد.
هر زن و شوهرى دعوا مىکنند و این طبیعى است.درگیرى سالم در ازدواج مى تواند پیوند زناشوئى را تقویت کند. از سوى دیگر درگیرى ناسالم مى تواند به ازدواج صدمه بزند.
هنگامیکه زوج ها از طنز طعنه آمیز ، از یکدیگر انتقاد مى کنند و در حل و فصل مشاجره به شیوه اى بالغانه و آرام شکست مى خورند ؛ آنها شروع به ساختن دیوارى بین خود و همسرشان مى کنند. هر یک از آنها خودشان را پشت دیوار مربوط به خود قائم مى کنند تا طرف مقابل او نتواند به او صدمه و ضربه بزند. این نوع از درگیرى یک ازدواج را ویران مى کند.
به عبارتى دیگر، درگیرى سالم به دنبال درک کردن همسر خود و حل و فصل مسائل راهى است که هر کدام به هم احترام مىگذارند. درک کنید که درگیرى سالم به معناى تعارض صرف نیست. روزهایى خواهد بود که شما و همسرتان توپ آتش شلیک مى کنید، اما این به این معنا نیست که در زندگى مشترک شکست خورده اید.
نه تنها درگیرى سالم در تمام زوج ها وجود دارد بلکه برای یک عمر زندگى عاشقانه با همسرتان ضرورى و حیاتى است.
افسردگی
بلوغ زمان تغييرات سريع و يکي از مراحلي است که در سرتاسر طول حيات زندگي هر فردي با تغييرات مشخص و رشد سريع در همه اندام هاي بدن همراه است. اين رشد سريع و ناگهاني يک تا دو سال قبل از اين که پسر يا دختر به بلوغ جنسي برسند شروع مي شود و شش ماه تا يک سال بعد از آن هم ادامه مي يابد، بنابراين دوره ي کامل اين مرحله رشد سريع، حدود سه سال طول مي کشد. تغييرات ناگهاني و سريعي که هنگام بلوغ اتفاق مي افتد موجب سراسيمه شدن، دستپاچگي و نگراني نوجوانان شده و در خيلي از موارد منجر به بروز رفتارهاي ناهنجار و غير مطلوبي در آنان مي شود.
چون در مراحل بلوغ (قبل و بعد از بلوغ جنسي) نوجوان با تغييرات و مشکلاتي مواجه مي شود. بايد والدين يا آنان که با نوجوان نزديک تر هستند به آرامي تر و با توضيح کافي او را در جريان اين تغييرات قرار دهند…
بروز صفات ثانويه جنسي در مرحله ي قبل از بلوغ (اولين انزال) يعني خروج مني در پسران آشنا کردن نوجوانان با مسايلي که در دوره ي بعد از بلوغ ممکن است براي آنان پيش بيايد مانند استعمال مواد مخدر، مشروبات الکلي، مفاسد اجتماعي، معاشرت و هم نشيني با دوستان نابات و منحرف، مشاهده فيلم هاي ويديويي غير مجاز و… از مواردي است که بايد به آن توجه کافي داشت.
رعايت بهداشت فردي در زمان بلوغ و توجه به احکام شرعي و به جاي آوردن نماز، روزه و غسل در مواقع لازم از ديگر مواردي است که بايد با دقت و بيان روشن براي نوجوانان شرح داده شود.
آنها تمایل دارند بیشتر، موضوعات مقطعی را مورد توجه قرار دهند تا این كه فكر خود را به مسائل گسترده مشغول سازند.در واقع این افراد مسائل زندگی را به گونه خاصی تعبیر و تفسیر می كنند و آنها را به شكل موقتی و اختصاصی می بینند تا دائمی و فراگیر.
به علاوه ایشان با فعالیت های مثبت برای خود كسب اعتبار می كنند ، درحالی كه ناتوانی شان را به خارج نسبت می دهند. به عبارت دیگر ویژگی های شخصیتی مردمان مقاوم در برابر فشارهای روانی، در قالب سه واژه تعهد، كنترل و مبارزه جویی خلاصه شده است.
سیدمحمد علی میری